नवी दिल्ली. उत्तर प्रदेश, बिहार, महाराष्ट्र आणि कर्नाटक येथील विधान परिषद निवडणुकांच्या निकालांमुळे काँग्रेसच्या निवडणूक रणनीतीवर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे. पक्षाला या चारही राज्यांमध्ये अपेक्षित यश मिळवता आले नाही आणि २८ जागाही जिंकता आल्या नाहीत. दरम्यान, भाजपने अनेक जागांवर आपले मजबूत स्थान कायम राखले, तर समाजवादी पक्षाने उत्तर प्रदेशात गेल्या वेळेपेक्षा चांगली कामगिरी केली. प्रशांत किशोर यांच्या जनसूरज पक्षानेही काँग्रेसकडून एक जागा हिसकावून घेत बिहारमध्ये आपले अस्तित्व दाखवून दिले. या निकालांनंतर, पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्यासह अनेक भाजप नेत्यांनी काँग्रेसवर निशाणा साधला. मतपत्रिका निवडणुकीचा दाखला देत त्यांनी काँग्रेसच्या निवडणूक आरोपांवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले.

पंतप्रधान मोदींनी काँग्रेसवर निशाणा साधला.

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी चार राज्यांमधील विधान परिषदेच्या निवडणुकांचा संदर्भ देत काँग्रेस पक्षावर टीका केली. ते म्हणाले की, या राज्यांमध्ये मतपत्रिका वापरून मतदान झाले तेव्हाच काँग्रेस पक्षाच्या कामगिरीचे मूल्यांकन केले पाहिजे. निवडणुकीतील पराभवानंतर काँग्रेस नेत्यांनी फेरविचाराची मागणी करूनही काँग्रेस पक्ष मतपत्रिकांची मागणी का करत आहे, असा प्रश्न भाजपने उपस्थित केला. भाजप नेत्यांनी असा युक्तिवाद केला की, जर निवडणुकीतील पराभवासाठी ईव्हीएम जबाबदार असतील, तर मतपत्रिकांद्वारे झालेल्या निवडणुकांच्या निकालांचेही स्पष्टीकरण दिले पाहिजे. काँग्रेसच्या आरोपांना प्रत्युत्तर म्हणून भाजप हे निकाल सादर करत आहे.

उत्तर प्रदेशमध्ये भाजपला सहा, तर समाजवादी पक्षाला पाच जागा मिळाल्या.

उत्तर प्रदेशातील विधान परिषदेच्या ११ जागांच्या निवडणुकीत भाजपला सहा जागा आणि समाजवादी पक्षाला पाच जागा मिळण्याचा अंदाज होता. २०२० च्या निवडणुकीतही भाजपने सहा जागा जिंकल्या होत्या, तर समाजवादी पक्षाची संख्या तीनवरून पाच झाली होती. अशाप्रकारे, भाजपने आपली पूर्वीची कामगिरी कायम राखली, तर समाजवादी पक्षाने दोन जागा मिळवल्या. समाजवादी पक्षाने वाराणसी शिक्षक, आग्रा शिक्षक आणि अलाहाबाद-झांसी पदवीधर जागा जिंकल्या. पक्षाध्यक्ष अखिलेश यादव या निकालांमुळे आनंदित झालेले दिसले. तथापि, त्यांनी पक्ष कार्यकर्त्यांना संयम राखण्याचे आणि शांततेने विजय साजरा करण्याचे आवाहन केले. त्यांनी इशारा दिला की कोणताही गोंधळ झाल्यास भाजपला समाजवादी पक्षावर आरोप करण्याची संधी मिळू शकते.

मतमोजणीत अनियमितता झाल्याचा अखिलेश यांचा आरोप.

अखिलेश यादव यांनी असा आरोप केला की, जर मतमोजणीत कोणताही गैरप्रकार झाला नसता, तर समाजवादी पक्षाने सर्व जागा जिंकल्या असत्या. त्यांनी मतमोजणीदरम्यान झालेल्या वादांशी संबंधित अनेक व्हिडिओ सोशल मीडियावर शेअर केले. आग्रा येथे सपाचे उमेदवार आकाश अग्रवाल यांच्यावर हल्ला झाला आणि निवडणूक प्रक्रियेत गैरप्रकार झाल्याचे आरोप करण्यात आले. आकाश अग्रवाल यांनी मतमोजणीदरम्यान धरणे आंदोलनही केले, पण अखेरीस ते जिंकले. विजयानंतर त्यांनी सांगितले की, त्यांचे यश हे व्यापक जनसमर्थनामुळे मिळाले आहे. त्यांनी भाजपवर निवडणूक प्रक्रियेवर प्रभाव टाकण्याचा प्रयत्न केल्याचा आरोपही केला. आकाश अग्रवाल यांनी चिंता व्यक्त केली की, निवडणुकीत असे वाद सुरूच राहिल्यास भविष्यात विरोधी पक्षांना उमेदवार उभे करणे कठीण होऊ शकते.

वाराणसीमध्ये समाजवादी पक्षाने दोन्ही जागा जिंकल्या.

समाजवादी पक्षाने वाराणसीतील पदवीधर आणि शिक्षक विधान परिषदेच्या जागांवर आपली पकड कायम राखली. यापूर्वीही या दोन्ही जागांवर समाजवादी पक्षाकडेच होत्या आणि यावेळीही पक्षाचा विजय निश्चित घोषित करण्यात आला होता. मतमोजणीदरम्यान भाजप आणि समाजवादी पक्षाच्या एजंटांमध्ये बाचाबाची झाली, ज्यामुळे राजकीय आरोप-प्रत्यारोपांची मालिका सुरू झाली. अखिलेश यादव यांनी वाराणसीच्या निकालांना भाजपचे राजकीय अपयश म्हटले आणि मतमोजणीवर प्रभाव टाकण्याचा प्रयत्न केल्याचा आरोप त्यांच्यावर केला. समाजवादी पक्षाचे नेते उदयवीर सिंह यांनीही भाजपवर निशाणा साधत, वाराणसीमध्ये पक्षाचा पराभव का झाला याचे स्पष्टीकरण भाजपच्या नेत्यांनी द्यावे, असे म्हटले. आगामी विधानसभा निवडणुकांसाठी हे निकाल महत्त्वाचे असल्याचेही त्यांनी म्हटले.

गोरखपूरमध्ये अटीतटीच्या लढतीत भाजपचे ध्रुव त्रिपाठी विजयी.

अत्यंत चुरशीच्या लढतीत भाजपचे ध्रुव त्रिपाठी यांनी गोरखपूर-फैजाबाद शिक्षक मतदारसंघ जिंकला, तर अपक्ष उमेदवार राजीव यादव दुसऱ्या क्रमांकावर राहिले. पहिल्या पसंतीच्या मतमोजणीत भाजपचे उमेदवार आघाडीवर होते, परंतु दुसऱ्या पसंतीची मते मोजण्यास सुरुवात झाल्यावर वाद निर्माण झाला. राजीव यादव मतमोजणीतून बाहेर पडले. अखिलेश यादव यांनी या घडामोडीवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले आणि दावा केला की, जर मतमोजणीतील कथित अनियमितता झाली नसती, तर येथील निकाल वाराणसीसारखा लागला असता. दरम्यान, उत्तर प्रदेशचे उपमुख्यमंत्री केशव प्रसाद मौर्य यांनी समाजवादी पक्षाचा विजय मर्यादित असल्याचे म्हटले आणि पाच जागा जिंकल्यानंतर पक्षाने जास्त उत्साही होऊ नये, असे सांगितले. त्यांनी दावा केला की, २०२७ च्या विधानसभा निवडणुकीत समाजवादी पक्षाची निराशा होईल.

बिहारमधील जनसुराज यांच्या विजयाने काँग्रेसला धक्का बसला.

बिहारमधील विधान परिषदेच्या आठ जागांच्या निवडणुकीत काँग्रेसला मोठा फटका बसला आहे. उपलब्ध माहितीनुसार, सहा जागांचे निकाल जाहीर झाले आहेत. भाजपने कोसी ग्रॅज्युएट आणि तिरहुत शिक्षक जागा जिंकल्या. पाटणा शिक्षक जागा आरजेडीला मिळाली, तर अपक्ष उमेदवार राहुल राज यांनी सारण शिक्षक जागा जिंकली. अपक्ष उमेदवार वंशीधर ब्रजवासी यांनी तिरहुत ग्रॅज्युएट जागा जिंकली. दरभंगा ग्रॅज्युएट जागेवर भाजप आघाडीवर होता. काँग्रेसला सर्वात मोठा धक्का दरभंगा शिक्षक जागेवर बसला, जी जागा पूर्वी त्यांच्या ताब्यात होती. यावेळी प्रशांत किशोर यांच्या जनसुराज पक्षाच्या उमेदवाराने तिथे विजय मिळवला. काँग्रेसला बिहारमध्ये एकही जागा जिंकता न आल्याने पक्षाच्या उमेदवार निवडीवर आणि निवडणूक तयारीवर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.

पटना पदवीधर मतदारसंघातून जेडीयूचे नीरज कुमार विजयी झाले आहेत

जनता दल युनायटेडचे ​​नीरज कुमार पाटणा ग्रॅज्युएट जागेवरून विजयी झाले. या निवडणुकीत जनसुराज पार्टीचे उमेदवार अनुज सिंह यांच्या विजयासाठी बाहुबली नेते अनंत सिंह यांनी जोरदार प्रयत्न केले होते. प्रसारमाध्यमांच्या वृत्तानुसार, विजयाच्या अपेक्षेने मतमोजणीपूर्वी त्यांच्या घरी रसगुल्लेही तयार करण्यात आले होते. मात्र, निकाल नीरज कुमार यांच्या बाजूने लागल्यानंतर जल्लोषाची जागा निराशेने घेतली. बाहुबली दाखवण्याचे युग संपले आहे, असे म्हणत नीरज कुमार यांनी अनंत सिंह यांच्यावर उपरोधिक टीका केली होती. निवडणूक प्रचारादरम्यान अनंत सिंह यांनीही नीरज कुमार यांच्यावर तिखट टीका केली होती.

नीरज कुमारच्या विजयानंतर, त्याच्या समर्थकांनी पुदिन्याच्या गोळ्या घेऊन नाचून अनंत सिंगवर टोमणा मारला. समर्थकांनी गंमतीने म्हटले की, जर अनंत सिंग किंवा त्याच्या समर्थकांना गॅस किंवा अपचन झाले, तर ते नीरज कुमारच्या घरातून पुदिन्याच्या गोळ्या घेऊ शकतात. पराभव स्वीकारताना अनंत सिंग म्हणाले की, जनतेने आपला कौल दिला आहे आणि ते त्याचा आदर करतात. त्यांनी आपल्या पक्षाबद्दल कोणतीही नाराजी नाकारली, परंतु नीरज कुमारला आपला विरोध सुरूच ठेवण्याचा निर्धार व्यक्त केला. त्यानंतर ते आपल्या घरात गेले आणि बोलण्यास नकार दिला.

आरजेडीने पाटणा शिक्षक जागा जिंकली, तेजस्वी यांनी प्रश्न उपस्थित केले

पाटणा शिक्षक विधान परिषद मतदारसंघात राष्ट्रीय जनता दलाच्या विजयाबद्दल तेजस्वी यादव यांनी आनंद व्यक्त केला. २०२० मध्ये भाजपने ही जागा जिंकली होती, पण यावेळी आरजेडीने ती जिंकली. तेजस्वी म्हणाले की, सुशिक्षित मतदार असलेल्या जागेवर त्यांच्या पक्षाला यश मिळाले आहे. त्यांनी असा दावा केला की, जर निवडणुका मुक्त आणि निष्पक्षपणे घेतल्या असत्या, तर आरजेडीने अधिक चांगली कामगिरी केली असती. बिहारचे उपमुख्यमंत्री विजय सिन्हा यांनी या विधानाला प्रत्युत्तर देताना म्हटले की, अपयश आल्यावरच सबबी सांगितल्या जातात. ते म्हणाले की, निवडणुकीतील पराभवानंतर आरोप करण्याऐवजी निकाल स्वीकारला पाहिजे.

काँग्रेसच्या पराभवावर पक्षातच प्रश्न उपस्थित करण्यात आले.

बिहार काँग्रेसचे माजी अध्यक्ष अखिलेश प्रसाद सिंह यांनी निवडणुकीच्या निकालांवर चिंता व्यक्त केली. ते म्हणाले की, जर उमेदवारांची निवड अधिक चांगल्या प्रकारे झाली असती, तर पक्षाला अशा परिस्थितीचा सामना करावा लागला नसता. मुख्यमंत्री सम्राट चौधरी यांनी राहुल गांधींवर निशाणा साधत, मतपत्रिकांद्वारे मतदान झाल्यानंतर आपल्या पराभवासाठी काँग्रेस कोणाला दोष देणार, असा प्रश्न उपस्थित केला. त्यांनी दावा केला की, निवडणुका ईव्हीएमद्वारे घेतल्या जावोत किंवा मतपत्रिकांद्वारे, काँग्रेसला जनतेचा पाठिंबा मिळत नाही. या वक्तव्यांच्या पार्श्वभूमीवर, काँग्रेससाठी बिहारमधील आपल्या संघटनात्मक कमकुवतपणाचा आणि निवडणूक रणनीतीचा आढावा घेणे अत्यावश्यक झाले आहे.

महाराष्ट्रात काँग्रेसने दोन जागा गमावल्या.

महाराष्ट्रात, पाच विधान परिषद निवडणुकांमध्ये महायुतीने आघाडी घेतली, तर महाविकास आघाडीने (एमव्हीए) एक जागा मिळवली. उपलब्ध निकालांनुसार, भाजपने पुणे शिक्षक जागा जिंकली, तर एकनाथ शिंदे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेनेने अमरावती शिक्षक जागा जिंकली. शरद पवार यांच्या नेतृत्वाखालील राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाच्या उमेदवाराने पुणे पदवीधर जागा जिंकली. छत्रपती संभाजीनगर पदवीधर जागेवरही याच गटाचा उमेदवार जवळपास निश्चित मानला जात होता, तर नागपूरमध्ये भाजपचे सुधाकर कोहले आघाडीवर होते. काँग्रेसचे उमेदवार अभिजित वांजारी पिछाडीवर होते. पक्षासाठी चिंतेची बाब म्हणजे, पाचपैकी दोन जागा यापूर्वी काँग्रेसकडे होत्या, पण यावेळी दोन्ही जागांवर त्यांचा पराभव झाला.

शरद पवार गटाने काँग्रेसच्या रणनीतीवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले.

महाराष्ट्राचे मंत्री चंद्रशेखर बावनकुळे यांनी काँग्रेसच्या कामगिरीवरून राहुल गांधींवर निशाणा साधत, पक्षाला आपल्या पराभवासाठी नवीन कारणे शोधावी लागतील असे म्हटले. दरम्यान, काँग्रेस नेत्यांनी भाजपवर सरकारी यंत्रणा आणि पैशाच्या जोरावर कारवाई केल्याचा आरोप केला. काँग्रेसचे प्रवक्ते अतुल लोंढे पाटील यांनी दावा केला की, निवडणुका निष्पक्षपणे घेतल्या असत्या तर निकाल वेगळे लागले असते. मात्र, शरद पवार गटाचे नेते शशिकांत शिंदे यांनी काँग्रेसच्या रणनीतीवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले. ते म्हणाले की, काँग्रेसने हट्टी भूमिका घेण्याऐवजी महाविकास आघाडीतील आपल्या मित्रपक्षांसोबत रणनीती आखली असती, तर महायुतीला अधिक प्रभावी आव्हान उभे करता आले असते. त्यांच्या या वक्तव्यामुळे विरोधी आघाडीमध्ये अधिक चांगल्या समन्वयाच्या गरजेवर पुन्हा चर्चा सुरू झाली आहे.

कर्नाटकात सत्ताधारी काँग्रेसने चारही जागा गमावल्या.

कर्नाटकातील विधान परिषद निवडणुकीचे निकाल काँग्रेससाठी विशेषतः निराशाजनक ठरले. राज्यात काँग्रेसचे सरकार असूनही, पक्षाला चारपैकी एकही जागा जिंकता आली नाही. भाजपने तीन जागा मिळवल्या, तर जनता दल सेक्युलरने काँग्रेसच्या ताब्यात असलेली एक जागा जिंकली. बंगळूर शिक्षक मतदारसंघात जेडीएसचे उमेदवार ए. पी. रंगनाथ यांनी काँग्रेसच्या उमेदवाराचा पराभव केला. निकालांवर प्रतिक्रिया देताना केंद्रीय मंत्री अश्विनी वैष्णव म्हणाले की, या निवडणुकांमधून राजकीय संकेत समजणे अवघड नाही. त्यांनी राहुल गांधींवर टीका करताना म्हटले की, या निकालांमधून ते काय निष्कर्ष काढतात हे पाहणे बाकी आहे.

पराभवाचा आढावा घेणार काँग्रेस, मतपत्रिकेच्या मागणीवर ठाम

कर्नाटकचे मुख्यमंत्री डी. के. शिवकुमार यांनी मान्य केले की, काँग्रेसला किमान दोन जागा जिंकण्याची आशा होती, परंतु निकाल पक्षाच्या अपेक्षेनुसार लागले नाहीत. ते म्हणाले की, काँग्रेस पराभवाच्या कारणांचे विश्लेषण करेल आणि निवडणुकीदरम्यान समोर आलेल्या त्रुटी दूर करण्याचा प्रयत्न करेल. या निवडणुकीत काँग्रेसचा पराभव होऊनही राहुल गांधी मतदानाने निवडणुका घेण्याची मागणी का करत आहेत, असे विचारले असता, शिवकुमार म्हणाले की राजकारणात जय आणि पराजय दोन्ही असतात.

काँग्रेस कागदी मतपत्रिकेच्या मतदानाची मागणी कायम ठेवेल, असे त्यांनी स्पष्ट केले. शिवकुमार यांच्या म्हणण्यानुसार, निवडणुकीच्या निकालांवर आणि जनतेच्या संदेशावर चर्चा करण्यासाठी पक्षाचे नेते एकत्र भेटतील. काँग्रेसने यापूर्वी पोटनिवडणुका जिंकल्या आहेत, याची आठवण करून देत त्यांनी भाजप आणि जेडीएसला निकालांबद्दल जास्त उत्साही न होण्याचा सल्लाही दिला. १ नोव्हेंबरनंतर पक्ष आपली पुढील रणनीती तयार करेल, असे ते म्हणाले.

तुम्ही बटण दाबा किंवा मतपत्रिकेद्वारे मतदान करा, निकाल काँग्रेसचाच पराभव असेल.

केंद्रीय मंत्री प्रल्हाद जोशी यांनी काँग्रेस पक्षाच्या निवडणूक कामगिरीवर टीका करताना म्हटले की, मतदान ईव्हीएम बटणांनी होवो वा मतपत्रिकांनी, निकाल काँग्रेस पक्षाच्या पराभवाकडेच नेत आहेत. ते म्हणाले की, काँग्रेस पक्ष सातत्याने मतचोरीचे आरोप करत आहे, तरीही कर्नाटकात सरकार असूनही त्यांना विधान परिषदेच्या निवडणुकीत एकही जागा जिंकता आली नाही. त्यांच्या मते, ईव्हीएमवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित करण्याऐवजी काँग्रेस पक्षाने आपल्या राजकीय रणनीतीचा विचार केला पाहिजे. भाजप खासदार सुधांशू त्रिवेदी यांनीही राहुल गांधींवर निशाणा साधत म्हटले की, काँग्रेस पक्षासाठी पराभव ही एक नित्याची बाब बनली आहे. भाजप नेत्यांनी काँग्रेसच्या निवडणूक आरोपांविरोधात राजकीय युक्तिवाद म्हणून या निकालांचा वापर केला.

चार राज्यांच्या निकालांमधून कोणता राजकीय संदेश समोर येईल?

चार राज्यांमधील विधान परिषदेच्या निवडणुकांमध्ये, भाजपने उत्तर प्रदेशात आपल्या जागा कायम राखल्या आणि कर्नाटकातही जागा मिळवल्या. समाजवादी पक्षाने उत्तर प्रदेशात दोन अतिरिक्त जागा मिळवल्या, तर बिहारमध्ये जनसुराज पक्षाने काँग्रेसकडून एक जागा हिसकावून घेतली आणि आरजेडीने पाटणा शिक्षक मतदारसंघ जिंकला. महाराष्ट्रात, महायुतीने जागा मिळवल्या आणि काँग्रेसने आपल्या पूर्वीच्या जागा गमावल्या. या निकालांमुळे काँग्रेससमोर उमेदवार निवड, संघटनात्मक ताकद आणि मित्रपक्षांसोबत समन्वय सुधारण्याच्या बाबतीत आव्हाने उभी राहिली आहेत. भाजप या निकालांना राहुल गांधींच्या निवडणुकीतील आरोपांना दिलेले उत्तर म्हणत आहे. आता राजकीय पक्ष या निकालांमधून कोणता धडा घेतात आणि आगामी विधानसभा निवडणुकांवर त्याचा कसा परिणाम होतो, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल.